Ο ενεργός άνθρακας στη διατροφή

Και ξαφνικά στα μενού των πιο «in» καφέ- εστιατορίων έκαναν την εμφάνιση τους αυτά τα μαύρα burger, παγωτά, ροφήματα κ.τλ… Περίεργο θέαμα, ρωτάς τι είναι; και σου απαντούν: αααα τρόφιμα με «ενεργό άνθρακα», πολύ υγιεινά, αποτοξινώνουν… Η ιδέα σούπερ, τρώω τη λιχουδιά και κάνω και αποτοξίνωση… Μια εμφάνιση της Kim Kardashian και της Gwyneth Paltrow πριν περίπου 2 χρόνια ήταν αρκετή ώστε ο ενεργός άνθρακας να γίνει το νέο τρεντ παγκοσμίως. Αρχικά διάφορες εταιρίες τον χρησιμοποίησαν σε φίλτρα νερού, σε προϊόντα για τον καθαρισμό και την περιποίηση του δέρματος ( ακμή, απομάκρυνση άσχημης μυρωδιάς σώματος), την λεύκανση των δοντιών και τα τελευταία χρόνια τον προσθέσανε και στα τρόφιμα ( σε χυμούς, ψωμάκια, παγωτά, ροφήματα κ.τλ) ή ακόμα και σε κάψουλες ως συμπλήρωμα διατροφής, υποστηρίζοντας ότι αποτοξινώνει βοηθά στην αντιμετώπιση του κοιλιακού μετεωρισμού (φούσκωμα), συμβάλλει στη μείωση της χοληστερόλης ακόμα και στην πρόληψη του hangover. Ας δούμε λοιπόν τι ακριβώς είναι ο ενεργός άνθρακας, ένα σούπερ αποτοξινωτικό ή πολύ καλό marketing?

Ο ενεργός άνθρακας άρχισε να παράγεται βιομηχανικά στις αρχές του 19ου αιώνα για να χρησιμοποιηθεί στο φιλτράρισμα του νερού αλλά και στα εργοστάσια παραγωγής ζάχαρης. Εκτός από αυτές τις εφαρμογές σήμερα χρησιμοποιείται και στη παραγωγή και επεξεργασία οινοπνευματωδών ποτών, στη φαρμακευτική, στο γαλβανισμό μετάλλων και σε πολλές άλλες εφαρμογές.

Ο ενεργός άνθρακας λοιπόν, φτιάχνεται από ξύλο, μπαμπού, κέλυφος καρύδας , πυρήνες ελιάς ή ακόμα και πετρέλαιο. Διαφέρει από τον απλό άνθρακα στο ότι έχει υποστεί την εξής διαδικασία: θερμαίνεται σε ελεγχόμενο περιβάλλον και σε κενό αέρος , διαδικασία που του προσδίδει εξαιρετικά πορώδη επιφάνεια, μέσω της οποίας μπορεί να απομακρύνει τις τοξίνες και τις χημικές ουσίες από το δέρμα, το νερό και γενικότερα το σώμα μας.

Στα νοσοκομεία η χρήση του είναι συνηθισμένη σε άτομα που έχουν πάρει υπερβολική δόση ναρκωτικών ή σε περιπτώσεις σοβαρών δηλητηριάσεων καθώς η υψηλή απορροφητικότητα, του επιτρέπει να συνδέεται με τις τοξίνες στο στομάχι και να μειώνει την ποσότητα του δηλητηρίου που απορροφάται από το σώμα. Ο άνθρακας δεν απορροφάται από το γαστρεντερικό σωλήνα, παραμένει άθικτος και αποβάλλεται τελικώς από το έντερο μαζί με όλες τις ουσίες που έχει απορροφήσει στη πορεία του. Συνήθως η χορήγηση του συνδυάζεται με σορβιτόλη, η οποία είναι μια ουσία που διεγείρει το περισταλτισμό του εντέρου. Αυτό γίνεται για δυο λόγους: από τη μια για να επιταχυνθεί η διέλευση του άνθρακα από το έντερο και να προλάβει να δεσμεύσει τις ουσίες πριν αυτό τις απορροφήσει και από την άλλη για να αντισταθμιστεί η πιθανότητα πρόκλησης δυσκοιλιότητας. Εξαιτίας αυτής της ιδιότητας του, θεωρήθηκε ότι μπορεί να δεσμεύσει γενικότερα τις τοξίνες στον οργανισμό και άρα αποτελεί έναν τρόπο φυσικής αποτοξίνωσης. Η μόνη επιστημονική τεκμηρίωση που υπάρχει είναι ότι συνδέεται με φάρμακα όπως η παρακεταμόλη ή άλλα πραγματικά δηλητήρια αν ληφθεί μέσα σε μια ώρα ώστε το φάρμακο να είναι ακόμα στο στομάχι καθώς απορροφά μόνο συστατικά που βρίσκονται στο στομάχι μας και όχι αυτά που κυκλοφορούν ήδη στο σώμα μας. Επομένως μιλάμε κυριολεκτικά για δηλητήρια και πραγματικές τοξίνες και όχι για το burger ή τη σοκολάτα που φάγαμε.

Κάτι άλλο που θα πρέπει να τονίσουμε είναι ότι δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε «καλά» και «κακά» συστατικά ενός γεύματος. Τα δεσμεύει και τα αποβάλλει ΟΛΑ δημιουργώντας έτσι κίνδυνο μελλοντικής αβιταμίνωσης. Επίσης, μπορεί να εμποδίσει την απορρόφηση των δραστικών συστατικών των φαρμάκων και άρα να μην κάνουν τη δουλειά που πρέπει.

Η χρήση του ενεργού άνθρακα για τη μείωση του μετεωρισμού που προκαλείται από τρόφιμα δεν έχει μελετηθεί πλήρως και οι έρευνες που υπάρχουν είναι αντικρουόμενες. Σίγουρα πάντως στις παρενέργειες του αναφέρονται η ναυτία, ο έμετος, η δυσκοιλιότητα, η επιβράδυνση της κυκλοφορίας των τροφίμων ή των αποβλήτων μέσω του πεπτικού συστήματος ακόμα και η σοβαρή παρεμπόδιση του εντέρου.

Ούτε και για τη μείωση της χοληστερόλης υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που να το υποστηρίζουν, πιθανόν να βοηθά στη μείωση της διατροφικής χοληστερόλης του τροφίμου που μόλις φάγαμε, σε συνδυασμό βέβαια και με τη μείωση των θρεπτικών συστατικών που θα μας παρείχε αυτό το γεύμα.

Αν πάλι θέλετε να φάτε ενεργό άνθρακα για να σας βοηθήσει με το hangover, θα σας έλεγα ότι σύμφωνα με μελέτες δεν συνδέεται με το αλκοόλ καθώς αυτό απορροφάται πολύ γρήγορα και δεν προλαβαίνει να δράσει…

Επομένως βλέπουμε ότι προς το παρόν τουλάχιστον, καμία από τις «ευεργετικές» του ιδιότητες δεν επιβεβαιώνεται, βέβαια ότι μελέτες υπάρχουν είναι παλιές ( δεκαετία 1980), και θα πρέπει να περιμένουμε να δημοσιευθούν οι πιο πρόσφατες ώστε να πούμε αν τελικά είναι ασφαλής η χρήση του και αν μπορεί να γίνει «στρατηγική καθημερινής ευεξίας».

Το σημαντικότερο πράγμα που πρέπει να θυμάστε για οτιδήποτε εμφανίζεται ότι «αποτοξινώνει» είναι ότι το σώμα μας είναι εξοπλισμένο με ήπαρ, νεφρά, πνεύμονες και πεπτικό σύστημα τα οποία εργάζονται όλο το 24ωρο για να εκτελούν λειτουργίες αποτοξίνωσης. Εάν θέλετε να τα βοηθήσετε το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να πίνετε άφθονο νερό, να τρώτε τρόφιμα που ενισχύουν φυσικά την ικανότητα του οργανισμού σας να αποτοξινώνει, όπως για παράδειγμα εσπεριδοειδή, κόκκινα φρούτα και λαχανικά, τζίντζερ, κουρκουμά, σταυροειδή λαχανικά ( μπρόκολο, κουνουπίδι, λαχανάκια Βρυξελλών) κ.τλ και να αποφεύγετε τα τεχνητά πρόσθετα και τα επεξεργασμένα τρόφιμα.

Αν πάλι θέλετε να το δοκιμάσετε ώστε να δείτε τι ακριβώς είναι, μπορείτε να το κάνετε καθώς η ποσότητα ενεργού άνθρακα που περιέχεται στα διάφορα τρόφιμα είναι μικρή και άρα όχι τοξική, βέβαια σύμφωνα με τις μελέτες ούτε και ευεργετική… Όλες οι παρενέργειες που αναφέρονται αφορούν μεγαλύτερες ποσότητες και καθημερινή και χρόνια κατανάλωση.